Tuesday, December 7, 2010

በእንተ-ሥርዐተ-ጽሕፈት

ግእዝን በመሥመር ላይ ልናጎማልለው ስንጀምር፤ መሥመሩ የሚዘረጋበትን ሰሌዳ የፈተንነው (የሞከርነው) ፊደላቱን በመለጠፍ ነበር። ስለፊደላቱ ግን ምንም አላወሳንም፤ ብዙ መናገር የሚቻል ኾኖ ሳለ። አኹንም ብዙ ለማውሳት አላሰብንም። ነገር ግን የግእዝ ጥፈቱ ያለሆህያቱ ሊታሰብ አይችልምና፤ እስኪ ፊደልን በተመለከተ በቅጥነተ-ልብ ሊታሰብበት የሚገባ አንድ ነገር እናንሣ።

ረ ቆዩ ከዚያ በፊት፦ ግእዝ የማን ቋንቋ ነው? ግእዝ የየትኛው ቋንቋ ቤተሰብ ነው?

ልብ በሉ፦ እነዚህ ጥያቄዎች አንድ ናቸው፣ አንድ አይደሉምም። አንድ የሚያደርጋቸው ነገር ቢኖር ግእዝ-ነክ ጥያቄ መኾናቸው ነው። ልዩ የሚያደርጋቸው ደግሞ፤ የመጀመሪያው ጥያቄ የሚያተኩረው፦ ግእዝ በቋንቋነቱ የማናቸውም ቋንቋዎች ቤተሰብ ቢኾንም ባለቤቶቹ እነማን ናቸው የሚለው ቊምነገር ላይ ነው፤ ኹለተኛው የሚመለከተው ግን፦ የቋንቋው ባለቤቶች አነማንም ይኹኑ እነማን፤ ግእዝ በቋንቋነቱ ከየትኞቹ "አብያተ-ልሳን" (የቋንቋ ቤተሰቦች) ይመደባል የሚለውን ጥያቄ ነው።

መልሱ አንድ ነው፤ ኹለት ገጽታዎች ያሉት፦ ግእዝ በከናፍረ-ኵሽ ውስጥ ተመቻችቶ የሚኖር 'ሴማዊ' ልሳን ነው። አንዳንድ (ኵሻዊም ሴማዊም ኦማዊም ያይደሉ) አስናነ-ባዕድ (የባዕድ ጥርሶች) በየዋሃን ድድ ውስጥ ተሰክተው እየነከሱት ከሚሰቃይ በቀር።

እንዲህም ስለኾነ ግን 'ግእዝ ሴማዊ ነውና ለኵሻውያን ምናቸውም አይደለ' ለማለት አይቻልም፤ መቸም መች ቢኾን ኵሻውያንን-አልቦ ግእዝ ተናጋሪ በታሪክ አይገኝምና።... በዚህ ጕዳይ ላይ በሌላ ጊዜ ብንመለስበት ይሻላል። ባጭሩ ግን፦ የግእዝ ባለቤት ማናቸውም ኢትዮጵያዊ ነው። ልብ በሉ፦ ማናቸውም ኢትዮጵያዊ ነው ያልነው፤ ከሰሜን እስከደቡብ፣ ከምሥራቅ እስከምዕራብ--መናገሩን ቢችለውም ባይችለውም!

የቋንቋ ቤተሰብን በተመለከተ፤ ግእዝ 'ሴማዊ' ወይም 'ደቡብ ሴማዊ' ነው ለማለት ይቻል ይኾናል፤ በጠይሙ። ነገር ግን "ወአሐዱ (ወግእዝ) ነገሩ ለኵሉ ዓለም" በሚለው የቅዱስ መጽሐፍ መሠረት ስንኼድ፤ የኹሉ ቋንቋ ቤተሰቦች አባት እንደነበረም እናያለን። ቢያንስ ቢያንስ የቋንቋ ጠበብት "ጕንደ-ልሳናት ሴማውያን" (Proto-Semitic) የሚሉት ቅሉ ግእዝ ነው ሊያሰኙ የሚችሉ ነገሮች አሉ። ከላይ እንዳልነው ጕዳዩ ሰፊ ስለኾነ ለጊዜው ይቆየንና ስለፊደል አንድ ዐሳብ እንሰንዝር።

አስቀድመን ጠቆም ያደረግናቸው "አስናነ-ባዕድ" ሊያደቋቸው ሊያጠፏቸው የሚሿቸውን ፊደላት ሕይወት ለመጠበቅ ምን ማድረግ ይሻል፣ ምን ማድረግ ይገባ፣ ምን ማድረግ ይቻል ይኾን? እሊህ "አስናነ-ባዕድ" ዐላማቸው የግእዝን ፊደል በጠቅላላ ማጥፋት ነው። አካኼዳቸው ግን አንድ ባንድ ስለኾነ፤ ደከም ያሉትን በመግደል ነው የሚጀምሩት፦ እነ ሐ፣ ኀ፣ዐ፣ ሠ፣ ጸን እንዲሁም ደግሞ አነጐ፣ ኈ፣ኰ፣ ቈን ከነውሉደ-ውሉዳቸው። ስለዚህ ጎበዝ፦ ዳሩ ሲወረር መኻሉ ዳር እንደሚኾን አንዘንጋ! እናስ? የምትሉ ከኾነ፤ እና'ማ... (ኦ! እኩለ-ሌሊት አልፏልና፤ ሌላ ጊዜ እንመለስበት)

No comments:

Post a Comment