Saturday, March 10, 2012

ቋንቋ


እውን "ቋንቋ እንደ ዶማና ዲጂኖ የመጠቀሚያ መሳሪያ እንጂ ሌላ ምንም ማለት አይደለም"[1]? ቋንቋ እንዲያ ከኾነ ሰውስ ቢኾን ከመሣሪያነት ዐልፎ ሠሪ ሊኾን የሚችለው እንዴት ነው? ወይስ፦ ሰውም እንደ ዶማና ዲጂኖ ያው መሣሪያ ነው?


ይኽንን ጥያቄ ያነሣነው ድንጋጌን እንዳንድ ዋና ጕዳይ ልናትተው እየተዘጋጀን ሳለ፤ ብዙ ጊዜ ሳንወስድ ዛሬ እንድንጀምረው ያደረገን ምክንያት ስለኾነ ነው እንጂ መልሱን በዝርዝር ለመግለጥ አይደለም። ነገሩን እየቀደም እናትተዋለን።

ይልቅ አስቀድመን ስለድንጋጌ ጥቂት እንበል። "ድንጋጌ" ከግእዙ የተወረሰ ያማርኛ ቃል ነው። ዐይነተኛ ፍችውን ለመረዳት የግእዝ መሠረቱን እንይ።  ኹለትዮ ፍቺ ያለው ይመስላል፦ 1) የሕግ (ሕግ-ነክ፣ ሕግ-ተኮር) 2) የፈለግ (ወንዝ-ነክ፣ ወንዝ-ተኮር)
  • ደንገገ (ደገገ፣ ደግደገ) = (1) ደነገገ፣ ወሰነ፣ ዐገገ (2) ገደበ፣ ወገበ
  • ድንጋግ = ዳርቻ፣ ዳር፣ ወሰን፣ ደንበር፣ ወደብ፣ ገደብ፣ አፋፍ፣ ጠረፍ
  • ድንጋጌ = ውሳኔ፣ አወሳሰን፣ ውሰና። ወሰን፣ ደንበር፣ አሸዋ፣ ደንጊያ።

We know also, that even the English word "definition" (de-finition) has to do with: limits, bounds, perimeters, horizon...

ወደራሳችን ቋንቋ እንመለስና እንግዲህ በኹለተኛው አካኼድ ስንመለከተው ባሸዋም ይኹን በደንጊያ የሚገደበው የሚወገበው ውሃ መኾኑ ነው። ባንደኛው አካኼድ ደግሞ በሕግ ወይም በደንብ የሚወሰነው የሚታገገው ሥርዐት፣ ትእዛዝ፣ ፍርድ ሊኾን ነው። 

ይኽንን ስሜት ወደቋንቋ ዕልፍኝ ስናመጣው በድንጋጌ የሚወሰነው ወይም የሚገደበው አንድ ቃል ወይም ፅንሰ-ሐሳብ ሊገልጠው የሚችለው ባሕርይ--ማለትም ባንድ ቃል የተጠቆመው፣ ባንድ ፅንሰ-ሐሳብ የተቋጠረው ነገርዮ ሊኖረው የሚችለው ባሕርያዊ ገንዘብ--ነው። እንዲህም ስለኾነ ቋንቋ ከህላዌ ጋራ አንዳች ቊርኝት እንዳለው እንገነዘባለን። ለምሳሌ "ቋንቋ" ለሚለው ቃል የሚሰጠው ድንጋጌ "ቋንቋ" በማለት ሊገለጥ የሚችለውን ነገርዮ ባሕርይ ወይም የባሕርይ ገንዘብ ይገድባል ማለት ነው። እናም "ቋንቋ መሣሪያ ነው" ካልን፤ ቋንቋ ሥራ ሲሠራ ቢታይ ድንጋጉን፣ ገደፉን፣ ወሰኑን፣ ጠረፉን ዐለፈ፤ ከባሕርዩ ወጣ፣ ሌላ ህላዌ ገንዘብ አደረገ፣ ሌላ ነገር ኾነ፣ ተለወጠ ሊባል ነው ይህ እንዲህ ነው፤ እንዲህ ነውና ድንጋጌኣዊ ፍች አፍ-እንዳመጣልን ባንሰጥ መልካም ነው።



[1] http://tgindex.blogspot.com/2012/03/blog-post_5529.html

1 comment: